
Skoðið bækling fyrir almenning um þetta efni.
|
|
MEÐHÖNDLUN SVEFNTRUFLANA
Inngangur
Orsakir
Við meðhöndlun svefntruflana er mikilvægt að greina og
meðhöndla undirliggjandi
svefnleysisorsök ef hægt er. Líkamlegir sjúkdómar geta margir truflað svefn, ýmis
lyf, geðsjúkdómar, vímuefnanotkun, félagslegur vandi, svo og hinir eiginlegu
svefnsjúkdómar.
Ráð til að bæta svefn
Áður en gripið er til lyfja þarf að upplýsa viðkomandi vel um ráð
til að bæta svefn, s.s.
að gott er að hafa reglu á svefn- og vökutíma, slökun, regluleg hreyfing,
forðast
ber kaffi að kvöldi en létt máltíð og heitt bað getur hjálpað, þægilegt
umhverfi í
svefnherbergi o.fl.. Sjá nánar bækling um svefnbætandi ráð.
Svefn
Nokkur mikilvæg atriði við lyfjagjöf.
Ákveða ætti lengd lyfjameðferðar strax í upphafi. Langvarandi notkun
svefnlyfja
er oftast gagnslaus og getur verið skaðleg.
Athugasemdir
- Ráðleggja ætti sjúklingi að taka lyfin eftir þörfum, í minnsta
virka skammti og í eins
stuttan tíma í einu og kostur er.
- Gefa ætti eldra fólki helming af venjulegum skammti.
- Hafa ber í huga helmingunartíma lyfjanna, sem oft geta hlaðist
upp og valdið verulegum
dageinkennum og orsakað sljóleika, syfju, skerta athygli ásamt aukinni
hættu á byltum.
- Stuttverkandi bensódíasepín geta valdið minnistruflunum. Aukin
ávanahætta og
fráhvarfseinkenni fylgir notkun þeirra.
- Vera vakandi fyrir erfiðleikum við að sofna "rebound insomnia"
eftir að lyfjameðferð
er hætt.
- Muna verður að mörg algeng lyf hafa áhrif á útskilnað svefnlyfja
og geta aukið
þéttni þeirra í blóði, t.d. hægir címetidín á útskilnaði bensódíasepína
um helming.
Fyrsta lyfjaval
| Zópíklón |
3,75 -7,5mg |
| Zolpidem |
5,0 -10mg |
| Flúnítrasepam |
0,5 - 1,0mg |
| Oxazepam |
0 - 15mg (þarf að gefa 2 klst. fyrir svefn). |
Annað lyfjaval
Antihistamín lyf
Kjörlyf fyrir fíkla. Antihistamín lyf sem notuð eru sem svefnlyf
hafa langan helmingunartíma og geta gefið einkenni næsta dag, t.d.
sljóleika, syfju og slysahættu.
Þol myndast gegn verkun þeirra.
| Prómetasín |
25 - 50mg |
| Hýdroxizín |
25 - 50mg |
Þriðja lyfjaval
Geðlyf
Þunglyndislyf og neuroleptica sem hafa róandi verkun hafa talsvert
verið notuð sem svefnlyf.
Þessi lyf ætti aðeins að nota ef svefntruflanir eru taldar vera af
völdum geðsjúkdóma.
Flest þessara lyfja hafa langan helmingunartíma og geta haft veruleg
áhrif daginn eftir.
Þessum lyfjum geta fylgt hættulegar og óafturkræfar aukaverkanir.
Tafla yfir nokkur algeng svefnlyf
| Innihaldsefni |
t1/2 |
Uppsöfnun við daglega notkun |
Heppilegur skammtur fyrir eldri |
Hætta á áhrifum næsta dag |
Virk niðurbrotsefni |
| Nítrasepam |
18-36 |
Já, mikil |
2,5 mg |
Já |
Nei |
| Flúnítrasepam |
13-19 |
Já, mikil |
0,5 mg |
Já |
Já |
| Díasepam |
21-37 |
Já, mjög mikil |
2,5 mg |
Já |
Já |
| Oxasepam |
10 |
Óveruleg |
15 mg |
|
Nei |
| Tríasólam |
2-4 |
Engin |
0,125 mg |
Nei |
Nei |
| Flúrazepam |
2-3 (50-100) |
Já |
15 mg |
Já |
Já |
| Zópíklón |
4-6 |
Nei |
3,75 mg |
Nei |
Nei |
| Zolpídem |
1-3 |
Nei |
5 mg |
Nei |
Nei |
Heimildir
- Behandiling av sömnstörningar. Information från
Socialstyrelsens läkemedelsavdeling 1988;2:23-27
- Management of Anxiety of Insomnia. MeReC Bulletin
1995;6:37-40
- Insomnia. Psychiatry and Behavior. Drugs of Choice
1997 - Formulary for general practice.
- Kupfer DJ, Reynolds CF. Management of Insomnia.
N Engl J Med 1997;336:341-146.
Unnið af Bryndísi Benediktsdóttur, Sigríði D MAgnúsdóttur
og Þórarni H Harðarsyni 1999.
Frá ritstjóra: Nú nýverið voru unnar leiðbeiningar
um meðhöndlun svefntruflana af vinnuhóp á vegum sænsku og norksu lyfjaamálastofnananna.
Afraksturinn er ítarlegt plagg og svo styttri ráðleggingar. Má nálgast
þær bæði sem skyggnur og textaskjöl á heimasíðu "Lækemdelsverket"
http://www.mpa.se/workshops/ie_workindex.html
Unnið 1998/99
|