Skoðið bækling um þetta
efni fyrir almenning

Endurskoðun í apríl 2005 m.a. í ljósi nýlegra leiðbeininga frá SBU (nóvember 2004) og NICE í ágúst 2004 (sjá ítarefni)

Ekki þótti ástæða til að endurvinna íslensku lyfjavalsráðleggingarnar heldur vísa í ofannenfdar leiðbeiningar ásamt því að benda á nokkur atrið í ljósi nýrra leiðbeininga samanber að ofan. Í fyrsta lagi er rétt að leggja áherslu á að hollir lífshættir eiga alltaf við í meðferð háþrýstings og geta einföldustu atriði eins og aukin hreyfing og breytt mataræði (s.s.. megrun, hófsemd i áfengisneyslu og saltlítið fæði) minnkað þörf á lyfjameðferð og jafnvel forðað einhverjum frá að þurfa lyf. Hjá þeim sem reykja getur reykbindindi haft meiri áhrif til að minnka hættu á hjarta og æðasjúkdómum en blóðþrýstingmeðferð. Í öðru lagi að sjúklingar með fullorðinssykursýki eru mjög oft með háþrýsting (um helmingur) og að þessi óheillavænlega blanda kallar á lægri blóðþrýstingsmarkmið en annars er ásættanlegt (blóðþrýstingur undir 130/80).

Þessa sjúklinga þarf oft að meðhöndla með mörgum lyfjum til að ná ásettu marki. Sömu blóðþrýstingsmarkmið gilda fyrir sjúklinga með nýrnasjúkdóma. Í þriðja lagi er staðfestur ávinningur af blóðþrýstingslækkandi meðferð hjá öldruðum upp að 80 til 85 ára aldri en óbeinar sannanir fyrir ávinningi hjá enn eldri einstaklingum. Í fjórða lagi er rétt að benda á nýja reiknivél til að gera áhættumat sem byggist á íslenskum gögnum og má nálgast á vef Hjartaverndar undir áhættureiknivél. (http://www.hjarta.is/Qbs/FrontPage.aspx?GroupId=411).

Í fimmta og síðasta lagi er bent á umfjöllun um kostnað og beinan ávinning af blóðþrýstingslækkandi lyfjameðferð í kafla 14 í hefti eitt frá SBU. Þar kemur fram m.a. að kostnaður við hvert áunnið "lífsgæðaár" (Quality adjusted life year" QUALY) er minnstur hjá þeim sem fyrir eru í mestu beinni áhættu á fylgikvillum. Meðhöndlun einstaklinga með "einfaldann" háþrýsting með ódýrustu lyfjunum af þeim sem annars eru talin jafngild er hagkvæmt og getur leytt til sparnaðar.
Sjá einnig leiðbeiningar um Meðhöndlun háþrýstings hjá eldra fólki á vef landlæknis.
http://www.landlaeknir.is/template1.asp?PageID=456

Virðingarfyllst
Sigurður Helgason

Nýlegar Evrópuráðleggingar hafa það meginmarkmið að hvetja lækna
til að veita athygli öllum áhættuþáttum hjarta- og æðasjúkdóma hjá
hverjum einstaklingi, en einblína ekki á einn þeirra. Þannig getur ákveðið
blóðþrýstingsgildi gefið tilefni til meðferðar eins sjúklings en ekki annars.

Skoðið töflu frá European Society of Cardiology

	Evrópu áhættukortin		Íslensk áhættukort
	Skilgreining á áhættu, hjartaöng, kransæðastífla eða kransæðadauði		Íslensk áhættukort unnin upp úr tölum Hjartaverndar. Í þessum áhættukortum er skilgreining á áhættu kransæðastífla eða kransæðadauði þ.e. ekki er tekið með hjartaöng (angina) eins og gert er í Evrópuáhættukortunum sem unnin eru út frá Framingham rannsókninni.

Ráðleggingarnar er að finna á heimasíðu European Society of Cardiology

http://www.escardio.org/

Preventation of coronary heart disease in clinical practice
Til að vista skjalið inn á tölvuna notið skipunin "save target as"

Þegar þessar leiðbeiningar voru unnar voru ráðleggingar Bresku
hjartalæknasamtakanna nýbirtar og ráðleggingar Kanadíska læknafélagsins
óbirtar.  Báðar þessar leiðbeiningar er hægt að skoða hér að neðan á heimasíðu
Breska hjartalæknafélagsins (september 1999)

http://www.hyp.ac.uk/bhs/managemt.html

eða hlaða inn sem pdf skjal

http://www.hyp.ac.uk/bhs/1000917.pdf

Kanadíska læknafélagið 14 desember 1999)
http://www.cma.ca/cmaj/vol-161/issue-12/hypertension/index.htm

Einnig er síðan safn leiðbeininga um meðferð háþrýstings án lyfja (eða með
lyfjameðferð) frá Kanadíska læknafélaginu (maí 1999)
http://www.cma.ca/cmaj/vol-160/issue-9/hypertension/index.htm

Þessar leiðbeiningar má ná í sem pdf skrá.
Til að vista skjalið inn á tölvuna notið skipunin "save target as"

hypertension guide Br Soc sept99.pdf
hypertens guideline CTFdes99.pdf
hypertens guide nonpharm CTF mai 99.pdf
Hypertens guide full BHSoc99.pdf

Þvagræsilyf eða ß -hemlar eru yfirleitt kjörlyf við háþrýstingi. Þau hafa sannað
gildi sitt, eru ódýr og aukaverkanir fremur sjaldgæfar í neðangreindum skömmtum.

ß -hemlar

Samsett þvagræsilyf

(þíazíð + amíloríð) geta valdið alvarlegri natríumlækkun. Jákvætt er, að þau stuðla
að eðlilegu kalíummagni og viðhalda magnesíumbirgðum líkamans. Kalíumlækkun
er sjaldgæf við lágskammta þíazíðmeðferð (25 mg og minna) og því er sjaldan þörf
að gefa amílóríð.

Ef ekki næst viðunandi árangur með fyrsta lyfi í lágum eða meðalstórum skammti er
bætt við lyfi úr öðrum flokki. Aukaverkanir eru oft minni ef notaðir eru litlir skammtar
af tveimur lyfjum frekar en stór skammtur af einu lyfi, t.d. litlir skammtar af þíazíð og
ß -hemli saman.

Í sambærilegum skömmtum er óverulegur munur á aukaverkunum þvagræsilyfja,
ß -, kalsíum- og ACE-hemla, en þó einstaklingsbundinn.

Kjörlyf þegar sjúklingar hafa annan sjúkdóm Sykursýki með próteinmigu á hvaða stigi sem er (>20mg/L

ACE-hemlar

ACE-hemlar draga úr fylgikvillum hjá þessum hópi sjúklinga. Oft þarf að
gefa þvagræsilyf með til að ná settu marki en gæta þarf þess, að þau hafa
óæskileg áhrif á sykurþol í háum skömmtum. Góð stjórn á blóðþrýstingi er
ekki síður mikilvæg en á blóðsykri.

Hjá sykursjúkum, sem ekki hafa próteinmigu og engin merki um nýrnasjúkdóm, virðist skipta meiru að ná góðri blóðþrýstingsstjórn heldur en hvaða lyf eru gefin.
Oft þarf að gefa fleiri en eitt lyf og margt bendir til að ACE-hemlar séu hentugir í þessu skyni, þótt óyggjandi sannanir liggi ekki fyrir.

Æskilegt er að ná blóðþrýstingi sykursjúkra með háþrýsting niður í 130/85.

ß -hemlar

ß -hemlar eru kjörlyf. Ef starfsemi slegils er skert eftir kransæðastíflu
notast ACE-hemlar. Langvirk nítröt og kalsíum-hemlar eru einnig gagnleg
við kransæðasjúkdómi og háþrýstingi. Muna eftir lágskammta aspirin meðferð.

Rétt er að benda á a -1-, ACE - og kalsíum-hemla. Áhrif a -1-hemla eru jákvæðust á blóðfitur, en vera þarf á varðbergi gegn skyndilegri blóðþrýstingslækkun við fyrsta skammt. Þvagræsilyf eða ß -hemlar hafa ekki marktæk áhrif á blóðfitu er til lengdar lætur.

* Til eru margar rannsóknir sem sýna langtíma lækkun dánartíðni við notkun
þíazíða og ß - hemla og þrjár mjög nýlegar rannsóknir á ACE-og kalsíum hemlum.
Slíkar niðurstöður liggja ekki fyrir varðandi a -1-hemla og nýverið hefur öryggi þeirra verið dregið í efa (ALLHAT).

ß -hemlar

ß -hemlar eru fyrsta val. Þvagræsilyf má vel gefa sjúklingum með
þvagsýruhækkun án einkenna.

Þíasíð/kalsíum-hemlar

Forðist ß -hemla.

Þykknun vinstri slegils er mikilvægur áhættuþáttur, en gefur e.t.v. ekki
tilefni til að velja eitt lyf umfram annað. Öll háþrýstingslyf virðast draga
úr þykknun vinstri slegils.

ACE-hemlar lækka dánartíðni og fækka fylgikvillum sjúklinga með hjartabilun.
Meðferð fer eftir eðli hjartabilunarinnar. Huga þarf vel að nýrnastarfsemi og
saltbúskap, þegar ACE-hemlar og þvagræsilyf eru notuð saman og helst að
hætta þvagræsilyfjagjöf tímabundið áður en ACE-hemlar eru gefnir.

Hjá körlum með háþrýsting og einkenni um blöðruhálskirtisstækkun
koma a -1-hemlar sterklega til greina.
Sjá þó athugasemdir undir "Hækkun á blóðfitu" hér að ofan (*).

• Háþrýstingur (HÞ) er enn vangreindur. Mælum blóðþrýsting (BÞ) sem oftast. Notum tækifærið þegar sjúklingur kemur annarra erinda.

• Notum rétta mæliaðferð: Sitjandi eftir hvíld. Meðaltal þriggja mælinga. Gætum þess vel að nota rétta armbandsstærð. Leggja þarf armbandið rétt og þétt um handlegginn. Munum stofuháþrýsting ( „white coat hypertension").

• Leitum annarra áhættuþátta því HÞ er oft einungis einn af fleiri þáttum sem auka líkur á hjarta- eða heilaáfalli. Notum áhættukortið, sjá inngang

• Í samræmi við þessar áherslur ætti að stefna að lægri BÞ hjá reykingafólki og þeim, sem hafa háa blóðfitu, sykursýki, sterka ættarsögu eða nýrnasjúkdóma.

• Hvetjum til heilbrigðs lífernis hvort sem sjúklingur þarf lyfjameðferð eða ekki.

• Eldri einstaklingum gagnast háþrýstingsmeðferð engu síður en þeim yngri. Góð meðferð getur fækkað heilaáföllum og öðrum fylgikvillum HÞ að mun.

• Bólgueyðandi gigtarlyf geta valdið HÞ og bjúg. Séu þau notuð með ACE-hemlum, einkum ef jafnframt eru gefin þvagræsilyf geta þau verið varasöm. (nýrnabilun).

• Einangraður slagbilsháþrýstingur (isolated systolic hypertension) er ekki meinlaus. Algengi hans vex mjög með hækkandi aldri og er sterkur áhættuþáttur sjúkdóma í hjarta- og æðakerfi (hjarta- og heilaáföll, hjarta- og heilabilun). Meðferð er mjög árangursrík og vert að ítreka að ávinningur af meðferð er mjög mikill þegar litið er á beina áhættu. Elli er ekki tilefni til að halda að sér höndum, því sýnt er, að lyfjameðferð gagnast jafnt fólki yfir áttrætt og þeim sem yngri eru.

• Verum ekki of nýjungagjörn. Tökum ekki upp meðferð sem ósannað er, að sé betri en sú gamla.

• Nýjustu lyfin svo sem angíotensin II blokkarar (lósartan, valsartan og candesartan), ,ACE- , kalsíum- og a -1-hemlar hafa ekki enn sannað gildi sitt við að lækka dánartíðni eða að minnka líkur á heila- eða hjartaáföllum hjá háþrýstingssjúklingum, nema í sérstökum undirhópum.
  
  Rétt er að benda á nýja úttekt frá "Institut for Rationel Farmakoterapi" á hlutverki angíotensin II blokkara í háþrýstingsmeðferð.  Apríl 2000
  

  	Tengingar blaðsins
  	http://www.irf.dk/oversigt-bladet.htm
  	http://www.irf.dk/månedsbladet/Nr.%202/indhold_2.htm

  
  

• Þar til nú nýverið hefur skort samnaburðarrannsóknir á háþrýstingslyfjum. Stærsta rannsóknin er ALLHAT, en þar er borinn saman árangur af meðferð með háþrýstingslyfjum úr öllum lyfjaflokkum á dánartíðni, og heila- og hjartaáföll. Niðurstaðna er beðið með mikilli eftirvæntingu, en þeirra má vænta fljótlega. Tvær nýlegar rannsóknir (CAPPP, STOP-Hypertension-2) þar sem m.a. ACE hemlar eru bornir saman við hefðbundna meðferð með þvagræsilyfjum eða b- hemlum sýndi ekki yfirburði nýrri lyfjanna yfir þau eldri.

• Nýlegar rannsóknir á virkni kalsíum-hemla (NORDIL og INSIGHT) sýndu að ekki var klínískt marktækur munur á meðferð með annars vegar diltíazem í samanburði við þvagræsilyf eða beta-hemil og hins vegar nifedipin (langvirkt) í samanburði við hýdróklórtíazíð og amilórídm.

• Aðrar áhugaverðar rannsóknir ættu að gefa frekari upplýsingar á næstu árum (LIFE, QUIET og PEACE).

• Stuttvirka díhýdrópýrídín kalsíum-hemla, svo sem nífedipín ber að nota varlega í háþrýstingsmeðferð. Þá ætti ekki að nota nema önnur lyf þolist illa eða sérstakar ástæður krefjist þess. Bæði diltíazem og verapamíl hægja hjartslátt og geta minnkað samdráttarkraft hjartans.

• Við notkun kalsíum-hemla er best að nota diltíazem, verapamíl eða langvirk lyfjaform díhydrópýrídín lyfjanna.

• Af framansögðu leiðir, að ekki er rétt að nota ACE- og sérstaklega ekki kalsíum-hemla í háþrýstingsmeðferð, nema sérstakt tilefni sé til.

• Þegar um sambærileg lyf er að ræða (sama virkni, aukaverkanir og aðgengileiki), er rétt að taka tillit til kostnaðar.

1.	The Sixth Report of the Joint National Committee on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure (JNC VI). Arch Intern Med 1997; 157: 2413-2445. http://www.nhlbi.nih.gov/guidelines/hypertension/jncintro.htm
2.	Recommendations of the Second Joint Task Force of European and other Societies on Coronary Prevention. Prevention of coronary heart disease in clinical practice. Eur Heart Journal 1998; 19: 1434–1503. Evrópu ráðleggingar má finna á: http://www.escardio.org/ Ráðleggingarnar sjálfar með töflum og öllu má nálgast á eftirfarandi slóða en það þarf Acrobat Reader til að skoða þetta: http://www.escardio.org/scinfo/Guidelines/98prevention.pdf
3.	1999 World Health Organization – International Society of Hypertension Guidelines for the Management of Hypertension. J. Hypertens 1999;17:151-183 http://www.who.int/ncd/cvd/HT-Guide.html
4.	Antihypertensive drugs. Diuretics and beta blockers are the best assessed. Prescrire International 1999;8:90-95.
5.	Drugs of Choice. A formulary for General Practice. 1998 3rd etition. 13-24.
6.	Fahey T. P., Peters T. J. What constitudes controlled hypertension? Patient based comparison of hypertension guidelines. BMJ 1996; 313: 93–96.
7.	Moser M. Management of hypertension, Part I and II. AFP 1996; 53: 2295–2302, 2553–2560.
8.	Furberg C. D., Berglund G., Manolio T. A., Psaty B. M. Overtreatment and undertreatment of hypertension. J Int Med 1994; 235: 387–397.
9.	Moser M. Why are physicians not prescribing diuretics more frequently in the management of hypertension? JAMA 1998; 279: 1813–1816.
10.	SHEP Cooperative Research Group. Prevention of stroke by antihypertensive drug treatment in older persons. JAMA 1991; 265(24): 3255–3264.
11.	Neaton J. D., Grimm R. H. Jr, Prineas R. J., et al, for the Treatment of Mild Hypertension Research Group. Treatment of Mild Hypertension Study (TOMHS): final results. JAMA 1993; 270: 713–724.
12.	Dahlöf B., Lindholm L. H., Hansson L. et al. Morbidity and mortality in the Swedish Trial in Old Patients With Hypertension (STOP-Hypertension). Lancet 1991; 338: 136–141.
13.	Dahlof B., Hansson L., Lindholm L. H., et al. STOP-Hypertension 2: a prospective intervention trial of newer versus older treatment alternatives in old patients with hypertension: Swedish Trial in Old Patients With Hypertension. Blood Press 1993; 2: 136–141.
14.	Pahor M., Guralnik J. M., Corti M. C., Foley D. J., Carbonien P., Havlik R. J. et al. Long-term survival and use of antihypertensive medications in older persons. J Am Geriatr Soc 1995; 43: 1191–1197.
15.	Materson B. J., Reda D. J., Cushman W. C., et al. Single-drug therapy for hypertension in men: A comparison of six antihypertensive agents with placebo. N Engl J Med 1993; 328(13): 914–921. Correction NEJM 1994; 330: 1689.
16	Medical Research Council Working Party. Medical Research Council trial of treatment of hypertension in older adults: principal results. BMJ 1992; 304: 405–412.
17.	Appel LJ, Moore TJ, Obarzanek E, et al. A clinical trial of the effects of dietary patterns on blood pressure: DASH Collaborative Research Group. N Engl J Med. 1997;336:1117-1124.
18.	de Lorgeril M, Salen P, Martin JL, Monjaud I, Boucher P, Mamelle N.. Arch Intern Med. 1998;158:1181-1187.
19.	Ascherio A, Rimm EB, Hernan MD, et al. Intake of potassium, magnesium, calcium, and fiber and risk of stroke among US men. Circulation. 1998;98:1198-1204.
20.	Lawrence J. Appel, MD, MPH; Mark A. Espeland, PhD; Linda Easter, MS, RD; Alan C. Wilson, PhD; Steven Folmar, PhD; Clifton R. Lacy, MD Effects of Reduced Sodium Intake on Hypertension Control in Older Individuals. Results From the Trial of Nonpharmacologic Interventions in the Elderly (TONE) Arch Intern Med. 2001;161:685-693.
21.	Whelton PK, Lawrence J, Appel LJ, et al. Sodium reduction and weight loss in the treatment of hypertension in older persons. A randomized controlled trial of nonpharmacologic interventions in the elderly (TONE). JAMA 1998;279:839-846.
22.	Mulrow C. D., Cornell J. A., Herrera C. R., Kadri A., Farnett L., Aguilar C. Hypertension in the elderly. Implications and generalizability of randomized trials. JAMA 1994; 272: 1932–1938.
23.	Messerli FH, Grossman E, Goldourt U. Are beta-blockers efficacious as first-line therapy for hypertension in the elderly. A systematic review. JAMA 1998;279:1903-1907.
24.	Kostis JB, Davis BR, Cutler J, Grimm R H Jr, et al, for the SHEP cooperative research group. Prevention of Heart Failure by Antihypertensive Drug Treatment in Older Persons with Isolated Systolic Hypertension. JAMA 1997; 278: 212–216.
25.	Gueyffier F, Bulpitt C, Boissel J-P, et al., for the INDANA Group. Anti-hypertensive drugs in very old people: a subgroup meta-analysis of randomised controlled trials. Lancet. 1999 Mar 6;353:793-6. http://www.acponline.org/journals/acpjc/sepoct99/guey.htm
26.	Yusuf S, Sleight P, Pogue J, Bosch J, Davies R, Dagenais G. Effects of an angiotensin-converting-enzyme inhibitor, ramipril, on cardiovascular events in high-risk patients. The Heart Outcomes Prevention Evaluation Study Investigators [published erratum appears in N Engl J Med 2000;342:748]. N Engl J Med 2000; 342: 145-153.
27.	Hansson L, Hedner T, Lund-Johansen P, et al. Randomised trial of effects of calcium antagonists compared with diuretics and beta-blockers on cardiovascular morbidity and mortality in hypertension: the Nordic Diltiazem (NORDIL) study. Lancet 2000;356:359-65.
28.	Brown MJ, Palmer CR, Sastaigne A, de Leeuw PW, Mancia G, Rosenthal T, Ruilope LM. Morbidity and mortality in patients randomised to double-blind treatment with a long-acting calcium-channel blocker or diuretic in the International Nifedipine GITS study: Intervention as a goal in hypertensive treatment (INSIGHT). Lancet 2000;356:366-72.
29.	Blood Pressure Lowering Treatment Trialists' Collaboration. Effects of ACE inhibitors, calcium antagonists, and other blood pressure-lowering drugs on mortality and major cardiovascular morbidity. Lancet 2000; 356: 1955-1964.
30.	Josefson D. Calcium channel blockers inferior to cheaper drugs. BMJ 2000; 321: 590.
31.	ALLHAT Collaborative Research Group. Major cardiovascular events in hypertensive patients randomized to doxazosin vs chlorthalidone: the antihypertensive and lipid-lowering treatment to prevent heart attack trial (ALLHAT). JAMA 2000; 283: 1967-1975.
32.	Gorelick PB, Sacco RL, Smith DB, et al. Prevention of a first stroke. A review of guidelines and a multidisciplinary consensus statement from the National Stroke Association. JAMA. 1999 Mar 24/31;281:1112-20. http://www.acponline.org/journals/acpjc/sepoct99/gore.htm
33.	Curb JD, Pressel SL, Cutler JA, Savage PJ, Applegate WB, Black H, et al. Effect of diuretic-based antihypertensive treatment on cardiovascular disease risk in older diabetic patients with isolated systolic hypertension. Systolic Hypertension in the Elderly Program Cooperative Research Group. JAMA. 1996;276:1886-92.
34.	Estacio RO, Jeffers BW, Hiatt WR, Biggerstaff SL, Gifford N, Schrier RW. The effect of nisoldipine as compared with enalapril on cardiovascular outcomes in patients with non-insulin-dependent diabetes and hypertension. N Engl J Med. 1998;338:645-652.
35.	Tatti P, Pahor M, Byington RP, et al. Outcome results of the Fosinopril Versus Amlodipine Cardiovascular Events Randomized Trial (FACET) in patients with hypertension and NIDDM. Diabetes Care. 1998;21:597-603.
36.	UK Prospective Diabetes Study Group. Efficacy ofatenolol and captopril in reducing risk of macrovascular and microvascular complications in type 2 diabetes: UKPDS 39. BMJ. 1998;317:713-720.
37.	UK Prospective Diabetes Study Group. Tight blood pressure control and risk of macrovascular and microvascular complications in type 2 diabetes: UKPDS 38. BMJ. 1998;317:703-713.
38.	Tuomilehto J, Rastenyte D, Birkenhager WH, et al Effects of calcium-channel blockade in older patients with diabetes and systolic hypertension. N Engl J Med. 1999;340:677-84
39.	Staessen JA, Fagard R, Thijs L, et al. Randomised double-blind comparison of placebo and active treatment for older patients with isolated systolic hypertension: the Systolic Hypertension in Europe (Syst-Eur) Trial Investigators. Lancet. 1997;350:757-764.
40.	Hansson L, Zanchetti A, Carruthers SG, et al. Effects of intensive blood-pressure lowering and low-dose aspirin in patients with hypertension: principal results of the Hypertension Optimal Treatment (HOT) randomised trial: HOT Study Group. Lancet. 1998;351:1755-1762.
41.	Hansson L, Hedner T, Lindholm LH, et al. Effect of angiotensin-converting-enzyme inhibition compared with conventional therapy on cardiovascular morbidity and mortality in hypertension: the Captopril Prevention Project (CAPPP) randomized trial. Lancet 1999;353:611-16.
42.	Philipp T, Anlauf M, Distler A, et al on behalf of the HANE Trial Research Group. Randomized, double blind, multicentre comparison of hydrochlorothiazide, atenolol, nitrendipine, and enalapril in antihypertensive treatment: results of the HANE study. BMJ 1997;315:154-9.
43.	Hanson L, Lindholm LH, Ekbom T et al. Randomised trial of old and new antihypertensive drugs in elderly patients: Cardiovascular mortality and morbidity in the Swedish Trial in Old Patients with Hypertension-2 Study. Lancet 1999;354:1751-56.
44.	Calcium antagonists: Overused and inadequately assessed. Prescrire International 1996; 5: 87–90.
45.	Cohen J. D. 1995: The year of the calcium antagonist controversy. Curr Opinion in Nephrol and Hypert 1996; 5: 214–218.
46.	Psaty B. M., Heckbert S. R., Koepsell T. D., et al. The risk of myocardial infarction associated with antihypertensive drug therapies. JAMA 1995; 274: 620–625.
47.	Safety of calcium-channel blockers. The Medical Letter 1997; 39 (issue 994): 13–14.
48.	Beevers D. G. and Sleight P. Short acting dihydropyridine (vasodilating) calcium channel blockers for hypertension: is there a risk? BMJ 1996; 312: 1143–1145.
49.	Furberg C. D., Psaty B. M., Meyer J. V. Nifedipine: dose-related increase in mortality in patients with coronary heart disease. Circulation 1995; 92: 1326–1331.
50.	McCarthy M. US National Institute of Health issues warning on nifedipine. Lancet 1995; 346: 689–690.
51.	Ofili EO, Cohen JD, St.Vrain JA et al. Effect of treatment of Isolated Systolic Hypertension on Left Ventricular Mass. JAMA 1998;279:778-780.
52.	Liebson P. R., Grandits G. A., Dianzumba S. et al. Comparison of five antihypertensive monotherapies and placebo for change in left ventricular mass in patients receiving nutritional-hygienic therapy in the Treatment of Mild Hypertension Study (TOMHS). Circulation 1995; 91(3): 698–706.
53.	Dahlof B., Devereux R. B., de Faire U., et al. Losartan Intervention for Endpoint Reduction (LIFE) in Hypertension Study. Am J Hypertens 1997;10:705-13.
54.	Chambers J. Left ventricular hypertrophy. An underappreciated coronary risk factor. BMJ 1995; 311: 273–274.
55.	Dahlof B., Pennert K., Hansson L. Reversal of left ventricular hypertrophy in hypertensive patients: a metaanalysis of 109 treatment studies. Am J Hypertens 1992; 5: 95–110.
56.	Devereux R. B. Regression of left ventricular hypertrophy. How and why? JAMA 1996; 275: 1517–1518.
57.	Devereux R. B., Dahlof B., Levy D., Pfeffer M. A. Comparison of enalapril vs nifedipine to decrease left ventricular hypertrophy in systemic hypertension (the PRESERVE Trial). Am J Cardiol. 1996;78:61-5.
58.	Fagard R., Staessen J., Thijs L., Van Hoof R., Amery A. Dihydropyridines versus other agents in the treatment of hypertension in the elderly. Part 1: Antihypertensive therapy and left ventricular hypertrophy. J Hypertens 1993; 11(Suppl 6): S27–S29.
59.	Schmieder R. E., Martus P., Klingbeil A. Reversal of left ventricular hypertrophy in essential hypertension. A meta-analysis of randomized double-blind studies. JAMA 1996; 275: 1507–1513.
60.	Papademetriou V. Effect of diuretics on cardiac arrhythmias and left ventricular hypertrophy in hypertension. Cardiology 1994; 84 (Suppl 2): 43–47.
61.	Davis B. R., Cutler J. A., Gordon D. J., Furberg C. D., et al, for the ALLHAT Research Group. Rationale and design for the Antihypertensive and Lipid Lowering Treatment to Prevent Heart Attack Trial (ALLHAT). Am J Hypertens 1996; 9: 342–362.
62.	The NORDIL Group. The Nordic Diltiazem Study (NORDIL): A prospective intervention trial of calcium antagonist therapy in hypertension. Blood Press 1993; 2: 314–321.

Að þessum kafla unnu 1997, Emil Sigurðsson, Guðmundur Þorgeirsson, Jóhann Ág
Sigurðsson og Þorkell Guðbrandsson. Að endurgerð hans 1999 vann sami hópur
auk Jóni Högnasyni, Pálma V Jónssyni og Ragnari Danielsen.

Breytt í Janúar 2000 og október 2001. Kaflinn er í endurskoðun í lok árs 2001.