LYFJAVAL VIÐ MEÐFERÐ BRÁÐRA BAKVERKJA

Unnið af Gísla Þ Júlíussyni, Magnúsi Ólasyni (formaður), Ragnari Jónssyni og Sigurði Helgasyni
(vinnuhópur um klínískar leiðbeiningar um efnið) og birt í október 2002.

Nýtt í maí 2003. Klínískar leiðbeiningar um mjóbaksverki. Sjá neðst á síðu:

Fyrst nánar um frumgreiningu þar með talin „rauð flögg"


Einfaldir bakverkir.
  •  Byrja á aldrinum 20-55 ára.
  •  Staðsettir í lend- og spjaldhrygg, í rasskinnum og lærum.
  •  Verkir eru í eðli sínu tengdir hreyfingum („mekaniskir")
       o Breytast eftir líkamlegu álagi
       o Breytast með tímanum
  •  Sjúklingurinn er ekki veikindalegur
  •  Horfur eru góðar
  •  90% ná sér af bráðu bakverkjakasti innan sex vikna.


Taugarótarsársauki/verkur.

  •  Verkur í öðrum ganglim (sem er) meiri en bakverkurinn
  •  Verkinn leiðir venjulega niður í fót eða tær
  •  Dofi og breytt tilfinning á sama svæði og verkurinn
  •  Merki um taugaertingu
       o Jákvæð taugaþanspróf (SLR)
  •  Breyting á vöðvastyrk, húðskyni eða sinaviðbrögðum
       o Takmarkast við eina taugarót
  •  Horfur eru sæmilegar (þokkalegar)
  •  50% ná sér af bráðu verkjakasti innan sex vikna


„Rauð flögg" merki um mögulegan alvarlegan hryggsjúkdóm.

  •  Byrjar innan við 20 ára aldur eða eftir 55 ára aldur
  •  Mikill áverki, t.d. hátt fall eða alvarlegt umferðaslys
  •  Stöðugur og versnandi verkur sem tengist ekki hreyfingu
  •  Verkir í brjóstgrind
  •  Saga um illkynja mein
  •  Notkun barkstera
  •  Lyfjamisnotkun, eyðnismit (HIV)
  •  Almenn vanlíðan
  •  Hefur lést (horast)
  •  Viðvarandi veruleg skerðing á beygjugetu í lendhrygg
  •  Útbreidd tauga- eða taugabrottfallseinkenni
  •  Stöðuskekkjur


Mænutaglsheilkenni/útbreiddur taugaskaði

  •  Erfiðleikar með þvaglát
  •  Missa hægðir (ósjálfráð saurlát) eða slappur hringvöðvi endaþarms
  •  Söðul - tilfinningaleysi kringum endaþarmsop, spöng eða kynfæri
  •  Útbreitt (meira en ein taugarót) eða vaxandi máttleysi í ganglimum eða gangtruflun
  •  Sneiðdofi (útbreidd skyntruflun)


Gigtsjúkdómar (hryggikt og svipaðir sjúkdómar)

  •  Hægfara byrjun fyrir 40 ára aldur
  •  Áberandi morgunstirðleiki
  •  Viðvarandi skerðing á bakhreyfingum í öllum plönum
  •  Einkenni frá liðamótum útlima
  •  Lithimnubólga, útbrot (sóri - psoriasis), þarmabólga, útferð frá þvagrás
  •  Fjölskyldusaga/ættarsaga


1. Fyrsta val

Parasetamól 500 - 1000 mg 2-4sinnum á dag
NSAID lyf, gefin í 7 - 10 daga
Íbúprófen 400 - 600 mg 3svar á dag
Naproxen 250 mg 3svar á dag
Naproxen 500 mg 2svar á dag
Díklófenak 25 - 50 mg 2-3svar á dag


2. Annað val

Parasetamól með kódeíni 500-1000 mg/10-20 mg 3-4 x á dag
500-1000 mg/30-60 mg 3-4 x á dag
Diazepam 5 mg x 3 svar á dag . Ber þó að varast vegna ávanahættu.



Nánar um lyfjaval!


Leiðbeiningar
Rannsóknir


Lyfjaval

Gefið paracetamol með reglulegu millibili við einföldum bakverkjum.

Notið bólgueyðandi lyf -gigtarlyf ( t.d. ibuprofen, diclofenac) ef ekki fæst verkjastilling með parasetamoli

Gefið parasetamol+kodein ef hvorki parasetamol eða gigtarlyf draga nógu vel úr verkjum.

Íhugið að gefa vöðvaslakandi lyf (t.d. díazepam) í stuttan tíma (minna en 1 viku), ef ofangreind lyfjagjöf er ekki fullnægjandi.

Forðist sterk verkjalyf eins og morfín, pethidin, pentazocine eins og kostur er og notið ekki lengur en 2 vikur.


Hér er um að ræða þýðingu á leiðbeiningum frá Royal College of General Practitioners (RCGP) í Bretlandi. Bresku leiðbeiningarnar eru vel unnar, þverfaglegar og tengja beint vísindalegar rannsóknarniðurstöður við einstakar ráðleggingar þannig að styrkur ráðlegginga er ljós (notuð er stjörnugjöf * til *** í stað A,B,C eða D sem er útskýrt á heimasíðu þeirra
http://www.rcgp.org.uk/rcgp/clinspec/
guidelines/backpain/index.asp).


* Parasetamól og Parasetamól + kódein sem gefið er með reglulegu millibili, virka vel á mjóbaksverki.

*** Bólgueyðandi lyf sem gefin eru með reglulegu millibili virka vel á einfalda bakverki.

***Mismunandi bólgueyðandi lyf virka jafnvel á einfalda bakverki.

** Bólgueyðandi lyf hafa síðu áhrif (virka verr) á taugarótarverk.

*** Bólgueyðandi lyf geta haft alvarlegar aukaverkanir, sérstaklega í háum skömmtum og hjá öldruðum. Lægsta tíðni aukaverkana frá meltingarfærum er hjá ibuprofen og diclofenac.

** Parkódín getur virkað vel þegar parasetamol eða bólgueyðandi lyf ein og sér duga ekki. Aukaverkanir eru hægðatregða og sljóleiki.

*** Vöðvaslakandi lyf draga úr bráðum bakverkjum.

** Samanburður á virkni vöðvaslakandi lyfja og bólgueyðandi lyfja er misvísandi. Ekki hefur verið gerður samanburður við paracetamol.

** Vöðvaslakandi lyf hafa talsverðar aukaverkanir, svo sem sljóleika og mögulega líkamlega ávanamyndun, jafnvel eftir stuttan meðferðartíma (t.d. eina viku).

** Sterkir opioidar virðast ekki vera betri við mjóbaksverkjum en öruggari verkjalyf eins og Panódíl, Magnýl, eða önnur bólgueyðandi lyf. (C)

**Sterkir opioidar hafa verulegar aukaverkanir, t.d. minni viðbragðsflýti, skerta dómgreind, sljóleika og möguleika á ávanamyndun. (C)

 

 

Heimildir:

  1. Tulder MW van, Scholten RJPM, Koes BW, Deyo RA. Non-steroidal anti-inflammatory drugs for low back pain (Cochrane Review). In: The Cochrane Library, 1, 2002. Oxford: Update Software.
  2. NSAIDs and muscle relaxants reduce acute low-back pain; manipulation, back schools, and exercise reduce chronic low-back pain ACP Journal Club May-June, 1998;128:65
  3. Waddell G, McIntosh A, Hutchinson A, Feder G, Lewis M, (1999) Low Back Pain Evidence Review London: Royal College of General Practitioners http://www.rcgp.org.uk/rcgp/clinspec/guidelines/backpain/index.asp
  4. Back pain, neck pain. An evidence based review. 2000. Ágrip af skýrslu þessari er aðgengilegt á http://www.sbu.se/admin/main/Main_PUB.asp eða heimasíðu SBU (The Swedish Council on Technology Assessment in Health Care) http://www.sbu.se/admin/index.asp.
  5. Low-Back pain: frequency, management, and prevention - from an HTA perspective 1999. Danish Centre for Evaluation and Health Technology Assessment (DACEHTA). http://www.dihta.dk/
  6. SMM-rapport 1: Lumbalt prolaps med rotaffeksjon. Behandlingsformer. Metodevurdering basert på egen og internasjonel litteraturgransking. SMM The Norwegian Centre for Health Technology Assessment. http://www.oslo.sintef.no/smm/Rapporter/smdrag/smdrag1-01.htm
  7. Low back pain or sciatica in the primary care setting. Department of Veterans Affairs (U.S.); 1999 May. ACR American College of Radiology www.acr.org. Appropriateness Criteria™ for acute low back pain--radiculopathy. Radiology 2000 Jun;215(Suppl):479-85.
  8. New Zealand Acute Low Back Pain Guide 1997 http://www.nzgg.org.nz/library/gl_complete/backpain1/index.cfm
  9. Cochrane back review group.Astracts of Cohrane reviews. The Cochrane Library Issue 3, 2002 http://www.cochrane.org/cochrane/revabstr/g05hindex.htm
  10. Malmivaara A, Hakkinen U, Aro T, Heinrichs JL, Koskenniemi L, Kuosma E, et al. The treatment of acute low back pain-bed rest, exercises, or ordinary activity? N Engl J Med 1995;332:351-5.
  11. Brown FL, Bodison S, Dixon J, Davis W, Nowoslawski J. Comparison of diflunisal and acetaminophen with codeine in the treatment of initial or recurrent acute low back strain. Clin Ther 1986;9(suppl C):52-8.
  12. Deyo RA. Drug therapy for back pain. Which drugs help which patients?
    Spine Dec 15, 1996; 21(24):2840-9; discussion 2849-50.
  13. Borenstein DG., Epidemiology, etiology, diagnostic evaluation, and treatment of low back pain. Current Opinion in Rheumatology. Mar, 1997; 9(2): 144-50.
  14. Borenstein DG., A clinician´s approach to acute low back pain. American Journal of Medicine. Jan 27, 1997; 102(1A): 16S-22S.
  15. Koes BW Scholten RJ, Mens JM, Bouter LM. Efficacy og non-steroidal anti- inflammatory drugs for low back pain: a systematic review and randomised trials. Annals of the RheumaticDiseases Apr, 1997; 56(4): 214-23.
  16. Conelly C., Patients with low back pain: how to identify the few who need extra attention. Postgraduate Medicine. Dec 1996; 100(6): 143-6, 149-50, 155-6.
  17. The Royal College of General Practioners. Clinical Guidelines for the management og acute low
    back pain. Review date april 1998:
    http://www.rcgp.org.uk/rcgp/clinspec/guidelines/backpain/index.asp
  18. Amlie E, Weber H, Holme I. Treatment of acute low-back pain with piroxicam: results of a
    double-blind placebo-controlled trial. Spine 1987;12:473-6.
  19. Landlæknir og ýmsir sérfræðingar: Samráðsfundur 1997. Greining og meðferð hryggvandamála
    með taugarótareinkennum. Læknablaðið 1998;84:2:164


23.10.2002

Nýtt í maí 2003.
Klínískar leiðbeiningar um greiningu og meðferð bráðra bakverkja
Í mars árið 2001 var stofnaður vinnuhópur um þetta efni. Í samráði við formenn félags endurhæfingarlækna, bæklunarlækna og heimilislækna voru Magnús Ólason (formaður), Ragnar Jónsson, Gísli Þ Júlíusson og Sigurður Helgason valdir til að mynda hópinn. Nánar á síðu um klínískar leiðbeiningar hjá Landlæknisembættinu og hjá Læknablaðinu
Leiðbeiningarnar má ná í beint sem pdf með að smella hér.
Klínískar leiðbeiningar um myndgreiningarþjónustu hafa verið gefnar út á vef Landspítala - háskólasjúkrahúss í samvinnu Landlæknisembættisins, Landspítalans og Félags íslenskra röntgenlækna. Leiðbeiningarnar eru endurútgefnar í mars 2003 eftir gagngera endurskoðun og má nálgast hér .

8 maí 2003
Sigurður Helgason ritstjóri