Bráð berkjubólga

 

 

Inngangur

Kaflarnir um berkjubólgu (bráð og bráð versnun) og lungnabólgu eru í endurskoðun og þáverður tekið mið af nýlegum “evidence based” leiðbeiningum frá Skotlandi [“Community management of lower respiratory tract infection in adults”] sem komu út í júní 2002. Leggja ber áherslu á að þetta á allt við utanspítalasjúklinga.

Í þessum leiðbeiningum sem ná aðeins yfir meðferð utan spítala er lögð áhersla á að meta alvarleika sýkingarinnar og praktíska flokkun neðri öndunarfærasýkinga. Við þekkjum öll vandkvæði við klínískt nothæfa skilgreiningu á neðri öndunarfærasýkingu en hér er notast við hósta, fyrri lungnasögu, mæði, lit á uppgang, ný merki frá lungum við skoðun og atriði sem benda á aukinn alvarleika sýkingar (hröð öndun, lágþrýstingur, rugl og fleira). Sjúklingum er síðan skipt í þrjá hópa.

  1. Bráð versnun á langvinnum lungnateppusjúkdóm. Sjúklingar án nýrra merkja/teikna frá lungum við hlustun en hafa undirliggjandi langvinnann lungnasjúkdóm og kvarta um aukna mæði og litaðann uppgang.
  2. Sjúklingar með ný staðbundin teikn frá lungum (brak eða breytt öndunarhljóð) og grunaðir um lungnabólgu (“Community aquired pneumonia”).
  3. Neðri öndunarfærasýking án gruns um lungnabólgu þ.e. engin staðbundin teikn við lungnahlustun hjá sjúkling sem áður var hraustur og uppfyllir engin atriði sem bendir til aukins alvarleika sýkingar.

Leiðbeiningarnar hafa flæðiskema aftast og einnig er mikil áhersla lögð á fræðslu til sjúklinga og sérstakt útbýti ætlað þeim fylgir. Fyrirhugað er að þýða það á íslensku og staðfæra. Nálgast má leiðbeiningarnar á http://www.sign.ac.uk/ undir “guidelines”.

Einnig er bent á nýlegar leiðbeiningar unnar af Alberta Medical Association í Kanada http://www.albertadoctors.org/resources/guidelines.html eða http://www.albertadoctors.org/resources/infectious.html en titlarnir eru:
Guideline for the Management of Acute Exacerbation of Chronic Bronchitis (AECB) (maí 2000 6 bls.)
Guideline for the Management of Acute Bronchitis (maí 2000 8 bls.)
Appendix: Management of Acute Exacerbation of Chronic Bronchitis (AECB) (1 bls)
Guideline for The Diagnosis and Management of Community Acquired Pneumonia:Pediatric (janúar 2002 11 bls.)
Guideline for The Diagnosis and Management of Community Acquired Pneumonia: Adult (febrúar 2002 15 bls.)

Skilgreining: Hósti, með eða án uppgangs, í tengslum við kvefeinkenni, með rhonchi eða grófum slímhljóðum við hlustun, án fyrri sögu um lungnasjúkdóm eða teikna um lungnabólgu.

Mismunagreining: Viðkvæmni í berkjum, astmi, langvinn berkjubólga og lungnabólga.

Berkjubólga stafar oftast af veirum. Sýklalyf hafa ekki reynst bæta árangur meðferðar. Grænn uppgangur einn og sér er ekki ábending fyrir sýklalyfjagjöf.

Einkenni um bráða berkjubólgu hjá börnum benda yfirleitt til astma (asthma bronchiale) og gefa því ekki ástæðu til sýklalyfjameðferðar.

Forðast ber reykingar og ertandi lofttegundir

Ef sjúklingurinn er verulega veikur ætti að íhuga lungnabólgu. Taka lungnamynd,
CRP, blóðvatnspróf og hrákaræktun.

Fyrsta meðferð

Meðferð með astmalyfjum

Ef til vill má gefa astmalyf. Ekki gefa sýklalyf nema líkur séu á Mycoplasma eða Chlamydiu.

Heimildir

  1. Akuta luftvägsinfektioner i primärvården – Rekommendationer. Info från Läkemedelsvärket 1994; 6: 317–339.
  2. Anthonise N.R., Manfreda J., Warren C.P.W., Hershfield E.S., Harding G.K.M., Nelson N.A. Antibiotic therapy in exacerbations of chronic obstructive pulmonary disease. Ann Int Med 1987; 106: 196–204.
  3. Arason V. A., Kristinsson K. G., Sigurðsson J. Á., Stefánsdóttir G., Mölstad S., Guðmundsson S. Do antimicrobials increase the carriage rate of penicillin resistant pneumococci in children? Cross sectional prevalence study. BMJ 1996; 313: 387–391.
  4. Cars O. Hur kan Norden klara antibioticaresistenshotet? Nord Med 1996; 111: 102.
  5. Christiansen K. Treatment of common lower respiratory tract infections. Australian Prescriber 1996; 19: 48–51.
  6. Davey P.G., Bax R. P., Newey J., Reeves D., Rutherford D., Slack R., Warren R.E., Watt B., Wilson J. Growth in the use of antibiotics in the community in England and Scotland in 1980–93. BMJ 1996; 312:613.
  7. Davies H.D., Matlow A., Petric M., Glazier R., Wang E.E.L. Prospective comparative study of viral, bacterial and atypical organisms identified in pneumonia and bronchiolitis in hospitalised canadian infants. The Pedriatic Infectious Diseases Journal 1996; 15 : 371–375.
  8. Davies H.D., Wang E. E. L., Manson D., Babyn P., Shuckett B. Reliability of the chest radiography in the diagnosis of lower respiratory infections in young children. Pediatr Infect Dis J 1996;15: 600–604.
  9. Dixon T. Compulsive antibiotica prescribing. Can Fam Physician 1988; 34: 2097–2099.
  10. Drugs of choice – A formulary for general practice 1995. Canadian Medical Association 1995.
  11. Gilkey E.A. Antibiotic treatment for exacerbations of chronic obstructive pulmonary
    disease. JAMA 1995; 274: 1131–1132.
  12. Gonzales R., Sande M. What will take to stop physicians from prescribing antibiotics in acute bronchitis. Lancet 1995; 345: 665.
  13. Harari M., Shann F., Spooner V., Meisner S., Carney M., De Campo J. Clinical signs of pneumonia in children. Lancet 1991; 338: 928–930.
  14. Karl Kristinsson, munnleg heimild. Sýklaræktanir og næmispróf Landspítala, Borgarspítala og Sjúkrahússins á Akureyri 1996.
  15. Macfarlane J.T., Colville A., Guion A., Macfarlane R.M., Rose D.H. Prospective study of aetiology and outcome of adult lower-respiratory-tract infections in the community. Lancet 1993; 341: 511–514.
  16. Macfarlane J.T., Prewitt J., Gard P., Guion A. Comparison of amoxicillin and clarithromycin as initial treatment of community-acquired lower respiratory tract infections. British Journal of General Practice June 1996; 357–360.
  17. McCaig L.F., Huges J.M. Trends of antimicrobial drug prescribing among office based physicians in the United States. JAMA 1995; 273: 214–219.
  18. Practice Formulary 1994. The Royal College of General Practicioners, Northern Ireland Faculty.
  19. Saint S., Bent S., Vittinghoff E., Grady D. Antibiotics in chronic obstructive pulmonary disease exacerbations – A meta-analysis. JAMA 1995; 273: 957–960.
  20. Schidlow D.V., Callahan C. W. Pneumonia. Pediatrics in Review 1996; 17: 300–301.
  21. Sigurður Guðmundsson. Um notkun sýklalyfja. Læknaneminn 1994; 1: 5–12.

Frá ritstjóra:
Vinnhópur um öndunarfærasjúkdóma á vegum Cochrane samtakanna hefur ekki endurskoðað kafla sýklalyf við bráðri berkjubólgu frá ágúst 1997 en í vinnslu er kerfisbundið yfirlit um gagnsemi beta agonista við bráðri berkjubólgu. http://hiru.mcmaster.ca/cochrane/cochrane/revabstr/g090index.htm Becker L, Glazier R, McIsaac W, Smucny J. Antibiotics for acute bronchitis (Cochrane Review). In: The Cochrane Library, Issue 3, 2000. Oxford: Update Software
Unnið 1997

Að þessu unnu:
Jón S Jónsson heimilislæknir, Karl G Kristinsson sýklafræðingur,
Anna Þórisdóttir smitjsúkdómalæknir og Ingólfur Kristjánsson heimilislæknir.
Þessi kafli er íendurskoðun og verður endurútgefinn innan 6 mánaða.