Barnaastmi

 

Í maí 2002 voru unnar íslenskar leiðbeiningar um barnastma og eru þær aðgengilegar á vef landlæknisembættisins undir klínískar leiðbeiningar. Vinnuhópinn skipa Björn Árdal, Gunnar Jónasson, Ingólfur Kristjánsson, Rannveig Einarsdóttir og Sigurður Kristjánsson (formaður). http://www.landlaeknir.is/template1.asp?pageid=419

Auk þessara leiðbeininga vill ritstjóri benda heilbrigðisstarfsfólki á annars vegar mjög vandaðar astmaleiðbeiningar (börn og fullorðnir) frá British Thoracic Society og Scottish Intercollegiate Guideline Network (SIGN) sem gefnar eru út í janúar 2003 http://www.sign.ac.uk/guidelines/published/numlist.html og hins vegar 12 blaðsíðna úttekt á virkni mismunandi innúðaaðferða (Effective Health Care Bulletin vol 8. 2003. Inhaler devices for the management of asthma and COPD) http://www.york.ac.uk/inst/crd/ehcb.htm

Inngangur

Þessi kafli á einkum við börn yngri en 3ja ára

Skilgreining

Astmi er sjúkdómur sem einkennist af útöndunarteppu og stafar af bólgu og
spasma í lungnaberkjum.

Börn yngri en 2ja ára: Við þriðja kast með lungnateppu er barnið talið hafa
astma. Hafi barnið annan ofnæmissjúkdóm t.d. exem og/eða foreldrar eða
systkini hafa ofnæmi er barnið sagt hafa astma þegar við fyrsta kast. Sé fyrsta
eða annað kastið langdregið, fleiri vikur, án annarra áhættuþátta ber að hafa
astma í huga.

Börn eldri en 2ja ára: Öll teppuóþægindi hjá börnum frá 2ja ára aldri kallast
astmi óháð hversu alvarleg þau eru eða hve lengi þau vara.

40–50% barna sem hafa langvinnan eða endurtekinn hósta eftir sýkingu, hafa astma.

Umhverfi

Hreinsunaraðgerðir – minnka mótefnavaka í umhverfi

  • Rykmaurar: Athuga rétt rakastig og góða loftræstingu.
  • Ekki reykja nálægt astmabarni.
  • Loðdýr.
  • Frjókorn.
  • Teppi og dúnn: Hætta er á myglu og rykmaurum.
  • Hafi barnið fengið greininguna astmi ber að hafa í huga ofnæmisorsök,
    einkum ef barnið er atopiker – barnið sjálft eða nánustu ættingjar; er
    eldra en 2ja ára; umgengst dýr.

Fæða

Fæða getur valdið barnaastma, en er sjaldgæft.

Markmið með astmameðferð

Fjölskyldan þarf að hafa svo mikla þekkingu á astmasjúkdómum að hún
geti sem best gert sér grein fyrir því að hve miklu leyti sjúkdómurinn hefur
áhrif á líðan barnsins hverju sinni.

  • Engin bráðaköst eiga að koma fyrir.
  • Lungnastarfsemin á að vera eðlileg.
  • Barnið á að geta verið jafn virkt í leik og starfi og jafnaldrarnir.
  • Barnið á að sofa vel.
  • Barnið á að geta lifað sem eðlilegustu lífi.
  • Barnið og fjölskyldan finni til öryggis.
  • Ekki sé þörf á berkjuvíkkandi lyfjum oftar en tvisvar í viku.
  • Íþróttir eru mjög mikilvægar fyrir astmaveik börn.

Fyrsta meðferð – vægur astmi
ß -2-virk efni
salbutamól 2 púst eftir þörfum
terbútalín 2 púst eftir þörfum

Önnur meðferð – léttur astmi

Sé þörf á ß -2 virkum lyfjum oftar en þrisvar í viku ber að hefja fyrirbyggjandi meðferð.

Natríum krómóglíkat ásamt salbútamóli eða terbútalíni
natríum krómóglíkat 4 sinnum á dag
salbutamól 2 púst eftir þörfum
natríum krómóglíkat 4 sinnum á dag
terbútalín 2 púst eftir þörfum

 

Innúðasterakúr í 7–10 daga til reynslu

Ef einkenni hverfa ekki þarf ef til vill að endurtaka kúrinn og
gefa barninu viðhaldsmeðferð um lengri eða skemmri tíma með
lágum skömmum af innúðasterum eða natríum krómóglíkati.
beklómetasón 1000–1500 míkróg á dag
búdesóníd 800–1200 míkróg á dag
flútíkasón 400–600 míkróg á dag

Þriðja meðferð – meðalslæmur astmi

Áður en viðhaldsmeðferð hefst skal slá á einkenni barnsins, svo sem
hægt er, með kúr af innúðasterum samanber meðferð við léttum astma.

Viðhaldsmeðferð: b -2 virk efni ásamt sterum til innúðunar

ß -2 virk efni
salbútamól 2 púst eftir þörfum
terbútalín 2 púst eftir þörfum
Sterar til innúðunar
beklómetasón 500–750 míkróg á dag
búdesóníd 400–600 míkróg á dag
flútíkasón 200–300 míkróg á dag

Fjórða meðferð – slæmur astmi

ß -2 virk efni, sterar til innúðunar ásamt oral steragjöf.

ß -2 virk efni
salbútamól 2 púst eftir þörfum
terbútalín 2 púst eftir þörfum
Sterar til innúðunar
beklómetasón 500–750 míkróg á dag
búdesóníd 400–600 míkróg á dag
flútíkasón 200–300 míkróg á dag
Oral sterar
prednisólón 2 mg/kg á dag,
hámark 20 mg

Fimmta meðferð – alvarlegur astmi

Innlögn. Tafarlaust skal hefja lyfjameðferð og þess gætt að:

  • Hafa ekki of heitt í herbergi.
  • Láta sjúkling sitja uppi.
  • Gefa súrefni.

1. Friðarpípa
Ventoline innúðalyf í öndunarvél, þynnt með ísótónísku saltvatni.
salbútamól 0,03 mg/kg Ventoline innúðalyf
í öndunarvél

2. Adrenalíninhalation: Gefst einkum vel við RSV sýkingu og/eða laryngitis

Micronephrin þynnt með ísótónísku saltvatni.
adrenalín 0,05 ml/kg þynnt út í 3 ml af ísótónísku saltvatni, gefið í öndunarvél Micronephrin 22,5 mg/ml (rac.adrenalín)
(óskráð lyf)

3. Subcutan adrenalín

adrenalín 1 mg/ml
0,01 ml/kg að 3ja ára aldri

4. Sterar

hýdrókortísón 100 mg i.v. eða i.m.

5. Teófyllamín

teófýllamín 3–5 mg/kg i.v. gefið á 6 klst. fresti.

Athugasemdir

Sænska Läkemedelsverket gaf út leiðbeiningar fyrir lækna um astma
í september 1999 (fullorðnir og börn).
http://www.mpa.se/workshops/ie_workindex.html

Undanfarið ár, 1999, var mikið unnið af leiðbeiningum um astma í
Kanada. Þær eru mjög vandaðar og er auðvelt að nálgast:
http://www.amda.ab.ca/cpg/catalogue/documents/emergency_med/asthma/acute_guideline.html

http://www.cma.ca/cmaj/vol-161/issue-11/asthma/consensus.pdf


Fræðsla ætluð almenningi er m.a. að finna á:

Fræðsluvef Barnaspítala Hringsins: Astmaöndun hjá litlum börnum.
Sigurður Kristjánsson læknir.    
http://www2.rsp.is/hringur/fraedsluefni/foreldrar/asthmi.htm

Fræðslusíðu CDC (Centers for Disease Control and Prevention) í
Bandaríkjunum: Asthma in the Child Care Setting.
http://www.cdc.gov/ncidod/hip/abc/facts01.htm

Heimildir

  1. Asthma: a follow up statement from an international paediatric asthma consensus group.
    Archives of Disease in Childhood 1992; 67: 240–248.
  2. British asthma guidelines coordinating comittee. British guidelines on asthma management:
    1995 review and position statement. Thorax 1997; 52: 1–24.
  3. Bush A. Asthma in the child under five. British Journal of Hospital Medicine 1996;
    Vol. 55, No. 3: 110–114.
  4. Dahlberg U. et al. Astma och KOL – Vårdprogram för astma och kronisk obstruktiv
    lungsjukdom i primärvården. Utarbetad inom primärvården i Östergötland 1988. Reviderad 1996; LTAB Linköpings Tryckeri AB 1996; 513.
  5. Guidelines on the management of asthma. Thorax 1993; 48: 21–24.
  6. Murphy S. J., Kelly H. W. Advances in the Management of Acute Asthma in Children.
    Pediatrics in Review July 1996; Vol. 117 No.7: 227–235.
  7. Paton J. The safety of inhaled steroids in childhood asthma. The Practitioner April 1994;
    Vol. 238: 322–326.
  8. Rees J., Keeley D. New guidelines on asthma management, Leader. BMJ 1997; 314: 315–316.
  9. Rees J., Prize J. Asthma in children: treatment. BMJ 1995; 388–393.
  10. Tan A. R., Spector S. L. High-dose inhaled steroids. Immunology and allergy clinics of
    North America 1996; 16:765–775.

Unnið af: Haraldi Tómassyni, Ingólfi Kristjánssyni og Birni Árdal

Unnið 1997 / Þessi kafli er í endurskoðun

Frá ritstjóra:

Sumarið 2000 var ákveðið að koma á laggirnar vinnuhóp um gerð klínískra leiðbeininga um þetta efni. Rétt þykir að benda á nýlegar leiðbeiningar um astma á eftirtöldum stöðum 1. Frá SIGN (Scottish Intercollegiate Guideline Network) en á þeirra vegum voru unnar "evidence based" leiðbeiningar um "Primary care management of asthma" í desember 1998 og "Emergency management of asthma" í júní 1999. Leiðbieningar þessar eru númer 33 og 38 á heimasíðu SIGN. http://www.show.scot.nhs.uk/sign/clinical.htm 2. Nordic consensus report on asthma management. Respiratory Medicine 2000; 94:299-327. Þessar leiðbeiningar voru unnar með þátttöku íslendinganna Andrésar Sigvaldasonar, Björns Árdal og Unni Steinu Björnsdóttur. 3. Canadian asthma Consensus report. CMAJ 1999;161(11 supplement). Þessa skrá má ná í sem pdf á slóðanum: http://www.cma.ca/cmaj/vol-161/issue-11/asthma/consensus.pdf 4. Systematic reviews and meta.analyses on treatment of asthma: critical evaluation. Alejandro R Jadad, Michael Moher, George P Browman, Lynda Booker, Christopher Sigouin, Mario Fuentes, Robert Stevens. BMJ 2000;320:537–40 Fyrir no 2 vil ég endilega fá icon SIGN no 33 og 38 inn.